School aan zet

Voor kinderen met gehoorproblemen en ernstige spraakmoeilijkheden is lezen een hulpmiddel bij het kunnen praten. Technisch leren lezen is daarom belangrijk.

Impressie van de workshop Elke esm-leerling een competente lezer?! Gegeven door Joukje Nijboer op  9 juni 2009, tijdens de conferentie Taal/Lezen en Rekenen op de middenstip, Startconferentie voor Taallees- en rekenverbetertrajecten in het SO.


Adjunct-directeur Joukje Nijboer van de Tine Marcusschool in Groningen  en Emmen - een school voor kinderen met ernstige gehoorproblemen en spraakmoeilijkheden - laat de deelnemers een filmpje zien van drie lezende kinderen en stelt ons de vraag hoe lang wij denken dat deze kinderen leesonderwijs hebben. Men gokt op een of twee jaar. ‘Veel korter’, zegt Joukje. ‘Een half jaar.’

Ondersteunen
De school heeft van schooljaar 2006-2008 meegedaan aan een EL2-traject, samen met 11 SBO-scholen. Dat betekent hoge verwachtingen en een hoog tempo. Omdat de kinderen leren zien wat ze moeten zeggen, gaan ze ook vooruit op spreken, zegt Joukje. In de filmpjes die zij in de workshop ter illustratie afspeelt, zien we de leerkracht de gesproken taal ondersteunen met gebaren (NMG). ‘Het gebaar, het uitspreken van het woord en de letters ondersteunen elkaar.’

Bij elkaar
Het doel van het EL2-project is kinderen in groep 3 binnen het S(B)O in één jaar te leren lezen op minimaal AVI 2 instructieniveau. Om dit te bereiken wordt gewerkt volgens de principes van de convergente differentiatie: de groep bij elkaar houden! De kinderen krijgen klassikaal directe instructie  met verlengde instructie, pre- en reteaching voor de zwakkere lezeres. Differentiëren mag niet inhouden: apart plaatsen. Joukje: ‘Dat is moeilijk in het SO. De bedoeling is dat alle kinderen leren van de instructie van de leerkracht, maar soms duurt het lang voordat het kwartje valt. Toch hebben we volgehouden en hebben we gemerkt dat ook bij de leerlingen die het aanvankelijk moeilijk oppikken ze later er helemaal bij zijn. De leerlingen werden daardoor namelijk ook veel meer gemotiveerd.’

Verlengde instructie
Aan zwakke lezers werd verlengde instructie gegeven. Terwijl de andere kinderen voor zichzelf werken, herhaalt de leerkracht met een klein groepje het lezen van duif: D-UI-F. De leerkracht leest het voor, de kinderen zeggen het in koor en tenslotte zegt een van de kinderen het zelfstandig. ‘Het herhalen is heel belangrijk. Evenals het integraal aanbieden van letter, klank en gebaar’, zegt Joukje. ‘De leerkracht trekt als het ware de goede klank uit de mond van de kinderen.’

Hoge doelen stellen
Hoge doelen durven stellen: in het SO zijn leerkrachten er huiverig voor. ‘Leerkrachten zijn bang voor teleurstelling als ze de hoge doelen niet halen’, zegt Joukje. En het is waar: veel, heel veel hangt af van de instructievaardigheden van de leerkracht. Daarnaast is een strakke planning belangrijk. ‘Na acht weken ga je toetsen. Dus het moet af. Als je ’s morgens niet al je doelen voor het technisch lezen van die dag hebt gehaald, dan moet je ‘s middags verder. Vroeger zou men denken: dat komt morgen wel.’

Kunst- en vliegwerk
De deelnemers stellen geïnteresseerd vragen: ‘Hoe organiseer je toetsen?’ ‘Wat doe je met Begrijpend Lezen?’ ‘Wat is de rol van de ib’er?’ Joukje: ‘Toetsen doen we met kunst- en vliegwerk. Soms komt er een klassenassistent bij of een andere leerkracht. De organisatie blijft een uitdaging. In de hogere groepen maken we voor begrijpend lezen gebruik van Nieuwsbegrip. Het vergroten van de opbrengst voor begrijpend lezen is het aandachtspunt voor de komende jaren binnen de Tine Marcusschool. Goed Technisch Lezen is daarvoor de basis. Dat moet eerst stevig verankerd zijn. Zowel inhoudelijk als procesmatig bewaken de teamleiders en de directie de voortgang.'

Projectbureau Kwaliteit, juni 2009